W sercu Kętrzyna, na placu Zamkowym, stoi odbudowany zamek krzyżacki z XIV wieku, w którym mieści się jedno z najstarszych muzeów Warmii i Mazur. Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego działa nieprzerwanie od 1946 roku i gromadzi zbiory, które ocalały z okolicznych dworów, pałaców i kościołów zniszczonych podczas II wojny światowej. To miejsce, gdzie historia regionu opowiedziana jest przez przedmioty – od średniowiecznych rzeźb po unikatowe chorągwie pogrzebowe, których w całej Europie zachowało się zaledwie kilkanaście.
Samo muzeum zawdzięcza swoje istnienie Zofii Licharewej, która przyjechała do Kętrzyna w styczniu 1945 roku, jeszcze przed oficjalnym przekazaniem władzy polskiej administracji. Zabezpieczała zabytki ruchome z okolicznych rezydencji i świątyń, ratując to, co dało się uratować z powojennego chaosu.
- Imponująca architektura średniowiecznego zamku
- Unikalne zbiory muzealne
- Cenne chorągwie pogrzebowe
- Fascynująca historia regionu
- Interaktywne wystawy i nowoczesne makiety
Zamek krzyżacki – siedziba muzeum
Budynek sam w sobie zasługuje na uwagę. Zamek prokuratorów krzyżackich powstał w drugiej połowie XIV wieku jako trójskrzydłowa budowla z kamienia i cegły. W narożniku dziedzińca stoi cylindryczna baszta komunikacyjna, a mur kurtynowy z bramą wjazdową zamyka czworoboczny plan. Przez wieki obiekt przebudowywano – w XVI, XVII, XIX i XX stuleciu – aż wreszcie w 1945 roku został spalony.
Odbudowa trwała od 1962 do 1967 roku. Przywrócono wówczas gotycką bryłę zamku, rezygnując z późniejszych barokowych i neogotyckich dodatków. W latach 2018-2020 przeprowadzono kolejny gruntowny remont, który nadał wnętrzom nowoczesny charakter.
Dziś w zamku oprócz muzeum działa Miejska Biblioteka Publiczna oraz Galeria Stowarzyszenia Kulturalnego „Konik Mazurski”.
Co można zobaczyć w muzeum
Ekspozycja rozmieszczona jest na trzech kondygnacjach. Parter zajmują militaria – pancerze, hełmy, broń biała. Znajdziemy tu też kartusz herbowy z pałacu w Arklitach i inne ozdoby architektoniczne z okolicznych rezydencji. Pierwsze piętro mieści bibliotekę, natomiast drugie przeznaczono na eksponaty związane z historią miasta i okolic.
Wśród zbiorów wyróżniają się modele zamku, medale bractwa kurkowego oraz nieduży, ale ciekawy zbiór przedmiotów masońskich – rytualnych obiektów związanych z działającą niegdyś w Kętrzynie lożą. Na poddaszu prezentowana jest sztuka ludowa oraz wystawy czasowe.
Najcenniejszym eksponatem muzeum jest chorągiew nagrobna trzyletniego Ernesta zu Eulenburg z 1664 roku. W całej Europie znanych jest tylko jedenaście dziecięcych chorągwi pogrzebowych. Ta wykonana została z fragmentu lnianego obrusa i wymalowana w kilka dni przed ceremonią pogrzebową. Współczesne prace konserwatorskie trwały czternaście lat.
W kolekcji znajduje się również miedziana chorągiew pogrzebowa Friedricha von der Groeben (1645-1712) z kościoła w Łąbędniku oraz portret na blasze miedzianej przedstawiający w rycerskiej zbroi Botho Heinricha zu Eulenburg. Na szczególną uwagę zasługują też kolekcje rzeźb z końca XV wieku, epitafia z XVI-XVIII wieku oraz zbiór pieczęci miejskich i cechowych.
Nowoczesna makieta 3D i wystawa stała
Po remoncie z lat 2018-2020 muzeum wzbogaciło się o nowoczesną multimedialną makietę 3D, która prezentuje historię zamku i miasta w przystępny, interaktywny sposób. To dobry punkt startowy przed zwiedzaniem pozostałych sal.
Wystawa stała nosi tytuł „Sztuka dawna” i koncentruje się na rzemiosle artystycznym oraz sztuce sakralnej z regionu. Dla miłośników numizmatyki przygotowano kolekcję monet i medali z XVII-XIX wieku.
Muzeum i jego patron – Wojciech Kętrzyński
Placówka nosi imię Wojciecha Kętrzyńskiego, historyka, bibliotekarza i działacza narodowego, który urodził się jako Adalbert von Winkler, ale odkrył swoje polskie korzenie i przyjął polskie nazwisko. Był jednym z najwybitniejszych badaczy dziejów Prus i Polski, dyrektorem Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. Jego postać symbolizuje wielokulturową historię regionu i poszukiwanie tożsamości.
Muzeum nawiązuje do jego działalności nie tylko w nazwie – organizuje wykłady, spotkania poetycko-muzyczne i wydarzenia kulturalne, które wpisują się w misję edukacyjną i badawczą patrona.
Dla kogo to miejsce
Muzeum sprawdzi się przede wszystkim u miłośników historii regionalnej i sztuki dawnej. Zbiory są kameralne, ale dobrze dobrane – nie ma tu tysięcy eksponatów, ale każdy ma swoją opowieść. Osoby interesujące się średniowieczem, zakonem krzyżackim i historią Prus Wschodnich znajdą tu wiele cennych informacji.
Rodziny z dziećmi również mogą tu zajrzeć, zwłaszcza jeśli dzieci lubią zamki i rycerzy. Militaria na parterze robią wrażenie, a sama budowla zamkowa z basztą i dziedzińcem to dobra sceneria do wyobraźni. Zwiedzanie nie jest jednak szczególnie interaktywne poza makietą 3D, więc z bardzo małymi dziećmi może być trudniej utrzymać uwagę.
Warto połączyć wizytę w muzeum z odkrywaniem innych atrakcji Kętrzyna – w okolicy znajduje się Wilczy Szaniec, co czyni to miasto punktem na mapie miłośników historii II wojny światowej.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Muzeum wraz z filią w Baszcie otwarte jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Ostatnie wejście na ekspozycje możliwe jest na 30 minut przed zamknięciem. W poniedziałki muzeum jest nieczynne.
Ciekawą opcją są dni bezpłatnego wstępu, które odbywają się raz w miesiącu – w różne dni tygodnia w zależności od miesiąca (np. wtorki w styczniu, środy w lutym, czwartki w marcu). W te dni obowiązuje zwiedzanie indywidualne, nie można rezerwować przewodnika. Bezpłatny wstęp dotyczy wystawy stałej „Sztuka dawna”, natomiast wstęp do filii w Baszcie z wystawą czasową jest płatny.
Muzeum znajduje się przy placu Zamkowym 1 w centrum Kętrzyna. Dojazd samochodem nie stanowi problemu – w okolicy są miejsca parkingowe. Kętrzyn leży przy drodze krajowej nr 59, około 80 km na wschód od Olsztyna. Z większych miast można dojechać autobusem lub pociągiem – dworzec kolejowy i autobusowy znajdują się w niewielkiej odległości od centrum.
Na zwiedzanie samego muzeum warto przeznaczyć około godziny, może półtorej, jeśli chce się dokładnie przyjrzeć eksponatom i poczytać opisy. Z przewodnikiem wizyta może potrwać nieco dłużej. Jeśli planuje się również wizytę w filii Baszta, należy doliczyć dodatkowy czas.
Kontakt z muzeum: [email protected], adres: pl. Zamkowy 1, 11-400 Kętrzyn.
Muzeum gromadzi archiwalia kętrzyńskiego magistratu oraz szczątki kolekcji dawnego Heimatmuseum Rastenburg i Prussia Museum w Królewcu. Wiele przedmiotów przez lata leżało w magazynach, zwłaszcza te związane z niemiecką historią regionu. Dopiero po 1988 roku, gdy muzeum przeszło pod opiekę samorządu lokalnego, uzyskało pełną swobodę merytoryczną.
Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego to solidna propozycja dla osób zainteresowanych historią Warmii i Mazur. Nie jest to wielka placówka z międzynarodowymi zbiorami, ale dobrze opowiada lokalną historię – przez przedmioty, które przetrwały wojnę i znalazły tu swoje miejsce. Zamek sam w sobie stanowi atrakcję, a połączenie gotyckiej architektury z ciekawymi eksponatami tworzy wartościową całość.